نئاندرتال‌ها، این خویشاوندان فنا شده، احتمالا به مدت 400 هزار سال گونه غالب انسان در اروپا، خاور نزدیك، آسیای مركزی و حتی شاید غرب سیبری بوده‌اند. آنها از نظر هیكل شبیه به انسان مدرن بودند اما وسط صورت‌شان بیرون زده و جعبه مغزی بزرگشان در پشت سر برآمدگی مشخصی مانند مدل موی گوجه‌ای داشت. پیشانی‌شان كوتاه و شیبدار با تاق ابرویی برجسته و آرواره فوقانی پیش آمده بود. بلندی قامت‌شان به‌طور مشخص از انسان مدرن كوتاه‌تر اما عضلات‌شان بسیار نیرومندتر بود. بلندقامت‌ترین نئاندرتال نری كه تاكنون در غاری در فرانسه یافته شد، 171 سانتی‌متر قد داشت. نئاندرتال‌ها به خوبی با شرایط سرد آخرین عصر یخبندان سازش یافته بودند و به احتمال زیاد به نظر انسان‌های مدرن نازك اندامی كه نخستین‌بار 45 هزار سال پیش سرزده پشت در خانه آنها ظاهر شدند، هراس‌انگیز می‌نمودند. اما نئاندرتال‌ها در مقایسه با انسان‌های مدرن از تجهیزات و ابزارهای بسیار ساده‌تری استفاده می‌كردند. آنها هنوز همان ابزارهای سنگی یك میلیون ساله را به كار می‌بردند كه انسان مدرن پنج هزار سال پیش از این رویارویی، آنها را كنار گذاشته بود. باستان‌شناسان نشان داده‌اند كه نخستین انسان‌های مدرن از 40 هزار سال پیش در اروپا به سمت غرب حركت كرده و به موازات پیشرفت آنها، نئاندرتال‌ها پس رفته‌اند و سرانجام در حدود 30 هزار سال پیش از آخرین پناهگاه‌هایشان در مناطقی كه اكنون اسپانیا و پرتغال نامیده می‌شود، ناپدید شدند. ما هنوز به درستی نمی‌دانیم كه آیا آنها در اثر تغییرات ناگهانی محیط منقرض شده‌اند یا در اثر نسل‌كشی‌هایی كه توسط انسان مدرن صورت گرفت. اما هرچه كه هست، آنها اندكی پس از رسیدن انسان مدرن به اروپا برای همیشه از صفحه روزگار حذف شدند.